De Definitie van Vrije Software

We houden deze definitie van vrije software bij om duidelijk te maken waaraan een programma moet voldoen om vrije software te kunnen zijn.

Vrije software gaat over vrijheid, niet over prijs. (nvdv: het Engelse “free” kan zowel vrij als gratis betekenen, vandaar de nadruk in deze en andere artikelen op de betekenis van de term vrij. Dit wordt nog verder bemoeilijkt doordat vrije software meestal ook vrijelijk te verkrijgen is, (bijna-) gratis dus. Maar vrije software slaat dus vooral op vrijheid, niet op gratis).

Vrije software gaat over het recht van de gebruiker om software vrijelijk te kunnen gebruiken, kopiëren, verspreiden, bestuderen, veranderen en verbeteren. De vier vrijheden voor computergebruikers zijn:

Een programma valt onder de noemer vrije software wanneer de gebruikers al deze vrijheden hebben. Dus je zou het moeten kunnen kopiëren, met of zonder veranderingen, en aan iedereen, overal kunnen geven, gratis, of tegen betaling. Het betekent ook dat je niet om toestemming hoeft te vragen als je dit wilt doen.

Je zou ook de vrijheid moeten hebben om veranderingen aan te brengen voor eigen gebruik, zonder zelfs maar te hoeven vertellen dat je ze gemaakt hebt. Als je de veranderingen vrijgeeft, ben je niet verplicht om dat aan iemand te melden.

De vrijheid een programma te gebruiken houdt ook in dat iedereen, ook bedrijven, het kunnen gebruiken op wat voor computersysteem dan ook met wat voor doel dan ook, zonder dat hij hiervoor in overleg moet treden met de ontwikkelaar of een andere organisatie. Het gaat binnen deze vrijheid om de doelen van de gebruiker , niet die van de ontwikkelaar; jij als gebruiker bent vrij in het gebruik ervan en wanneer je het doorgeeft naar iemand anders dan mag die het ook voor eigen doeleinden gebruiken. Jij mag daarbij als distributeur geen beperkingen opleggen.

Deze vrijheid om te kopiëren mag niet beperkt worden tot alleen de uitvoerbare versie van het programma maar moet ook voor de broncode gelden, voor zowel exacte kopieën als ook veranderde versies. (Het uitbrengen van programmatuur in uitvoerbare versies is handig voor installeerbare besturingssystemen.) Het is prima wanneer er van een programma geen executeerbare versie kan worden gemaakt (sommige programmeertalen ondersteunen zoiets niet), maar je moet wel de vrijheid hebben om iets dergelijks te kunnen distribueren wanneer je een methode ontwikkeld of vindt om dit toch te doen.

Opdat de vrijheid om veranderingen te maken, en om deze te publiceren nut heeft, dient de gebruiker toegang tot de broncode van het programma te hebben. Ofwel, vrije toegang tot de broncode is een vereiste van vrije software.

Wanneer je een programma veranderd door er vrije code en routines aan toe te voegen maar de licentie van het programma bepaald dat dat alleen mag wanneer je, bijvoorbeeld, de auteursrechten van die code bezit, dan is die licentie té beperkend en is het resultaat dus niet vrij.

Om het echte vrijheden te laten zijn moeten ze dus ook onherroepelijk zijn zolang je niets fouts doet; wanneer de ontwikkelaar van de software de macht heeft om de licentie in te trekken zonder dat je daarvoor aanleiding geeft dan is die software niet vrij.

Bepaalde beperkingen van de manier waarop vrije software wordt gedistribueerd zijn acceptabel wanneer ze de basisvrijheden niet beperken. Zo is er bijvoorbeeld de beperking van auteursplicht (simpel gezegd) die bepaald dat je geen beperkingen mag opleggen aan distributies die in strijd zijn met de basisvrijheden. Deze regel beperkt de vrijheden niet, het beschermt ze juist.

Of je nu betaald hebt voor GNU software, of dat je het gratis ontvangen hebt, je hebt altijd het recht om deze software te kopiëren en te veranderen zelfs om het te verkopen.

Vrije software betekent niet niet-commercieel. Een vrij programma moet ook beschikbaar zijn voor commercieel gebruik, ontwikkeling en distributie. Commerciële ontwikkeling van vrije software is niet zeldzaam meer; dergelijke vrije commerciële programma's zijn heel belangrijk.

Acceptabel zijn ook regels die betrekking hebben op de manier waarop aangepaste versies verspreid moeten worden, als ze niet je vrijheid om aanpassingen te verspreiden blokkeren. Regels die van de gebruiker eisen dat als zij een aangepaste versie op de ene manier verspreiden, ze het ook op de andere manier moeten doen zijn ook acceptabel, mits ze eveneens de vrijheid om aanpassingen te verspreiden geen strobreed in de weg leggen (merk hierbij op dat je nog steeds de keuze hebt om je veranderingen te publiceren of niet). Bepalingen die het vrijgeven van de broncode vereisen zijn ook acceptabel. De licentie kan ook de bepaling hebben dat je een kopie aan de ontwikkelaar levert van je veranderde versie of dat je aangeeft wat jij veranderd hebt in de code.

Bij het GNU project gebruiken we auteursplicht om deze vrijheden voor iedereen op juridische wijze vast te leggen. Maar Vrije software zonder auteursplicht bestaat ook. Wij hebben goede redenen om auteursplicht te gebruiken, maar als jouw programma vrij is, maar geen auteursplicht heeft, kunnen we het nog steeds gebruiken.

Zie Indeling van Vrije en Niet-Vrije Software voor een beschrijving van de onderlinge relaties tussen vrije software, auteursplichtige software en andere software.

Soms kunnen exportregels en handelsboycotten van de overheid de vrijheid om op internationaal niveau software te verspreiden in de weg staan. Softwareontwikkelaars hebben niet de bevoegdheid om deze restricties op te heffen of te negeren, maar wat ze wel kunnen doen is weigeren zich te laten leiden door deze regels, en ze niet op te nemen in de gebruiksvoorwaarden van het programma, zodat mensen die niet te maken hebben met deze regels niet worden gehinderd in het gebruik van de software.

De meeste vrije software licenties zijn gebaseerd op het auteursrecht en er zijn grenzen aan wat je binnen het auteursrecht kan bepalen. Wanneer een dergelijke licentie de vrijheid van de gebruiker als hierboven beschreven maar respecteert zullen we niet vlug tegen een onverwacht probleem oplopen (hoewel het soms wel gebeurt). Sommige vrije software licenties echter zijn gebaseerd op contracten, en met contracten kun je veel meer beperkingen opleggen, wat betekent dat de kans groter is dat er onacceptabele beperkingen in zitten waardoor de software niet vrij is.

We kunnen hier geen opsomming geven van alle mogelijke manieren waarop dit zou kunnen gebeuren. Wanneer een licentie op basis van een contract de gebruiker op ongebruikelijke manier beperkt, en die manier is hier niet genoemd als acceptabel, dan zullen we hierover na moeten denken maar de conclusie zal hoogstwaarschijnlijk zijn dat het niet vrij is.

Wanneer gesproken wordt over vrije software is het raadzaam termen als “gratis” te vermijden, omdat deze de suggestie wekken dat vrije software altijd kosteloos is; dit is niet het geval. Om termen als “softwarepiraterij” kan ook het best met een grote boog heen worden gezeild. Zie Termen die verwarring zaaien en beter vermeden kunnen worden. We hebben ook een lijst van Vertalingen van de term vrije software

Merk tenslotte op dat je goed moet nadenken over de criteria die hier aan vrije software worden gesteld. Om te beslissen of een licentie aan die criteria voldoet laten we ons leiden door de geest van die criteria en niet alleen door exacte bewoordingen. Wanneer een licentie onredelijke beperkingen bevat, zullen we het afwijzen, ook al is die beperking niet voorzien in onze criteria. Soms moeten we zelfs de hulp van een advocaat inroepen om te bekijken of een bepaling acceptabel is of niet. Wanneer we er uit zijn zullen we vaak die criteria aanpassen om zo in de toekomst makkelijker te kunnen bepalen of een licentie goed is of niet.

Wanneer je wilt weten of een bepaalde licentie een vrije software licentie is of niet, kijk dan op onze lijst met licenties . Wanneer de licentie niet op de lijst voor komt, vraag het ons dan via <licensing@gnu.org>.

Wanneer je erover denkt zelf een licentie op te stellen, schrijf de FSF dan naar dat adres. Een wildgroei aan vrije software licenties betekent meer werk voor de gebruiker; we kunnen je wellicht helpen een passende bestaande vrije software licentie te vinden.

Wanneer dat niet mogelijk is en je echt een een nieuwe licentie nodig hebt, kunnen wij je helpen ervoor te zorgen dat het echt vrije software blijft en diverse praktische problemen te vermijden.

Software en verder

Software handleidingen moeten vrij zijn om dezelfde redenen dat software vrij moet zijn. Ook omdat handleidingen feitelijk onderdeel zijn van het pakket.

Hetzelfde gaat eigenlijk op voor allerlei soorten werken met een praktische toepassing — oftewel werken die nuttige kennis in zich bergen zoals lesmateriaal en naslagwerken. Wikipedia is daarvan het beste voorbeeld.

Ieder werk kan vrij zijn en de definitie van vrije software is dan ook uitgebreid naar een definitie voor vrije cultuur, die van toepassing kan zijn op allerlei dingen.

Open Bron?

Een andere groep is begonnen de term open bron (open source) te gebruiken als iets wat wel lijkt op vrije software maar het niet is. Wij gebruiken liever de term vrije software omdat die onmiddellijk in verband wordt gebracht met vrijheid. Dat heb je niet met de term Open Bron.

naar begin

Vertalingen van dit artikel: